Düzce İlinde Yaşayan Çerkezlerin Sosyo-Kültürel Değişimleri Projesi
Proje Numarası: 2019.05.12.1012
Proje Yürütücüsü: Dr. Öğr. Ü. Fehmi ALTIN
Proje Araştırmacıları: Prof. Dr. Mira KHACHEMİZOVA, Doç. Dr. Ruzana DOLEVA, Doç. Dr. Susana SHKHALAKHOVA, Arş. Gör. Semra YILMAZ
Yayın Tarihi: Kasım 2020
Rapor: VII + 106 sayfa
Proje Hakkında
Kendilerini Adıge olarak adlandıran Çerkezler, Kuzeybatı Kafkasya'nın yerli halklarından biri olup köklü bir tarihsel ve kültürel mirasa sahiptir. Rusya'nın Kafkasya'daki yayılmacı politikaları, bölgenin yerli halklarına yönelik baskı ve şiddet uygulamaları sonucunda milyonlarca Çerkez (Adıge), 1864 öncesinde ve sonrasında yurtlarını terk ederek Osmanlı topraklarına göç etmek zorunda kalmıştır. Bu göç sürecinde Düzce, Çerkez ve Abaza topluluklarının önemli yerleşim merkezlerinden biri hâline gelmiş; 1860'lı yıllarda bölgeye yaklaşık 20 bin Çerkez ve Abaza nüfusun iskân edildiği belirtilmiştir.
Güçlü bir toplumsal kimliğe sahip olan Çerkez halkı, tarih boyunca karşılaştığı işgal, göç ve asimilasyon süreçlerine rağmen geleneksel yaşam biçimini ve kültürel kimliğini büyük ölçüde Xabze etrafında korumayı başarmıştır. Çerkez toplumunun hukuk, ahlak ve toplumsal yaşam kurallarını şekillendiren Xabze, kültürel sürekliliğin temel unsurlarından biri olmuştur.
Bu proje, Düzce ili ve çevresinde yaşayan Çerkezlerin sosyo-kültürel yapılarında meydana gelen değişimleri incelemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda Adıge kültürünün günümüzde hangi ölçüde yaşatıldığı, kültürel aktarımı etkileyen toplumsal ve çevresel koşullar, zaman içerisinde unutulmaya yüz tutan geleneklerin yeniden canlandırılması ve kültürel mirasın sürdürülebilirliği ele alınmıştır.
Projenin önemli araştırma alanlarından birini de Adıge dilinin korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması oluşturmaktadır. UNESCO'nun Tehlike Altındaki Diller Atlası'nda tehlike altındaki diller arasında değerlendirilen Adıge dili, konuşur sayısındaki azalma ve kuşaklar arası dil aktarımındaki güçlükler nedeniyle korunması ve desteklenmesi gereken diller arasındadır. Dilin gündelik yaşamda kullanımının sürdürülmesi ve gelecek nesillere aktarılabilmesi için toplumsal farkındalığın artırılması, destekleyici çalışmaların yürütülmesi ve kurumsal iş birliklerinin geliştirilmesi önem taşımaktadır.
Çerkez nüfusunun yoğun olarak yaşadığı yerleşim merkezlerinden biri olan Düzce, bu yönüyle Adıge dilinin ve kültürünün güncel durumunu incelemek, kültürel değişim süreçlerini ortaya koymak ve kültürel mirasın korunmasına yönelik çalışmalara bilimsel katkı sunmak açısından önemli bir araştırma alanı oluşturmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Adıge dili, Adıge kültürü, Adıge yemekleri, Adıge kıyafetleri, sosyo-kültürel değişim, kültürel miras.